(Rysunki
herbów wg: Tadeusza Gajla).
HERB
Mogiła odmiana.
„Powinna być mogiła czworgraniasta, albo raczej kwadratowa, krzyże
dwa na bokach, jeden po lewej ręce, drugi po prawej, trzeci na środku jej, na
hełmie pięć czy trzy piór strusich,
(Podług Małachowskiego i innych, pole tarczy powinno być czarne.)
atoli MS Ks. Rutki powiada, że na hełmie powinien być lis między
dwoma trąbami. Nie wszyscy jednak tym kształtem tego herbu zażywaja, tylko
Andruszkiewiczowie, Bielewiczowie, Stankiewiczowie, Dowgirdowie,
Bogdanowiczowie, Sołouchowie i Monstwilowie i Wysocki i
Zodejko. Inni zaś, jako Bychowcowie tylko o dwóch krzyżach mogiły zażywają, to
jest jeden
z nich powinien być na wierzchu, we środku Mogiły, drugi
spodem niby wywrócony.
Ciechanowiczowie
zaś jeden tylko krzyż na środku kładą.
Śleporodwoje miasto krzyża, strzałę we środku ostrzem do
góry wynieśli, przez nie krzyż idzie, między dwiema
kopijami z proporcami.
Kasper Niesiecki, Herbarz, VI, 447-8
HERB NALACZ - Ex Polonica gente ducens genus, quod et ipsum nomen
Naląncz, in Polonico
arcum
signans, demonstrat, insigne enim id ad instar arcus videtur formatum.
NAŁĘCZ – Ród wywodzący się z plemienia polskiego, o czym świadczy
też sama nazwa Nałęcz,
oznaczająca
po polsku zawój, znamię owo bowiem – wydaje się – utworzone zostało na wzór
zawoju.
Jan Długosz, Insignia, 18
OPISANIE
HERBU:
Binda
podwójna biała w sferę albo koło ułożona, w czerwonym polu, której końce na krzyż ułożone.
Nad hełmem
i koroną dwa jelenie rogi, między którymi trzy pióra strusie, te strzała od
prawej do lewej
z
góry przeszywa...Pospoliciej
jednak go takim kształtem u nas w Polszcze zażywają, że kładą
białą
bindę w koło zwinioną
i zawiązaną, w polu czerwonym. Na hełmie panna między jelenimi rogami
tak,
że
się jednego jedną ręką, drugą drugiego trzyma, głowa u niej związana, że
nadwiązania końce z obu stron głowy widać.
Kasper Niesiecki, Herbarz,
III, 201: VI, 512.
LEGENDA
HERBOWA:
Mieczysław,
z monarchów polskich pierwszy chrześcijanin, chcąc, żeby poddani tegoż Boga,
którego
i on
za Pana czcił, jednych postrachem, drugich dobroczynnością do wiary prawdziwej
i uznania tegoż
Boga
nęcił; jakoż gdy Gniewomir książe na Człopie przez chrzest święty odrodził się
niebu,
Mieczysław
tym ucieszony chrzestną chustkę z głowy zdjąwszy za herb mu ją nadał.
Kasper
Niesiecki, Herbarz, III, 202.
CZWARTY
POCZĄTEK HERBU NAŁĘCZ:
Czwarta herbu Nałęcze, mym zdaniem przyczyna,
Że ktoś rycersko ściąwszy na harcu Turczyna,
Powiesiwszy na łęku zawój ze łbem zdjęty,
Wziął od króla herb Nałęcz za takie prezenty.
Którażkolwiek z tych przyczyn, znać szlachtę niewkupną
Przez prywatne przysługi, przez arendę żupną,
Ale męstwem i cnotą, choć ci to dziś bywa,
Że wielu w starej szlachty herby się podszywa.
Wacław Potocki, Poczet herbów, 196.
Herbowni
BEKLEWSKI
* BIELAKOWSKI * BŁEDOWSKI * BŁOŃSKI * BORSZA* BRUDZEWSKI * BUKOJEMSKI
*CHEŁMICKI * CHMIEL * CHWALIBOGOWSKI * CICHOCKI * CIECHANOWICZ * ĆWIKLIŃSKI *
CZARNKOWSKI * DĄBROWSKI
* DAROWSKI * DŁUSKI * DOMASŁAWSKI * DROHICIŃSKI * DRUŻBICKI * DRZEWICKI *
DYBOWSKI * DYLĄGOWSKI * GEMBICKI * GIGAŃSKI * GILBASZEWSKI * GIŻYCKI * GOLIAN *
GÓRSKI * GORZEŃSKI * GOSŁAWSKI * GOSTOMSKI * GRĄBCZEWSKI * GRODZIECKI *
HERSZTOPSKI * HORYSZEWSKI * JABŁONOWSKI * JAŁOWICKI * JANOWSKI * JARCZEWSKI *
IDZIKOWSKI * JĘDRZEJOWSKI *JELEŃSKI * JEŁOWICZ * JEŻOWSKI * JODKOWSKI *
KACZKOWSKI * KALISZKOWSKI * KANIEWSKI * KĄSINOWSKI * KIEŁBASA * KŁOKOCKI *
KOBIERZYCKI * KOCZAN * KOMOROWSKI * KORZENIOWSKI * KOŹMIAN * KRASZKOWSKI *
KUNOWSKI * KUROWSKI * LESIECKI * LEŻEŃSKI * LIPPI * LUBODZIEJSKI * LWOWSKI *
ŁĄCZYŃSKI *ŁĄŻYŃSKI * ŁĘCKI * ŁĘKIŃSKI * ŁONIECKI * ŁOWECKI * ŁUSZCZEWSKI *
MALSKI * MAŁACHOWSKI * MARCINKOWSKI * MICKIEWICZ * MOLSKI * MORAWSKI *
MOSZCZYŃSKI * MOSZYŃSKI * MROCKI * MROCZKOWSKI * MYSŁOWSKI * NAŁĘCZ * NIEMIERZA
* NIESIOŁOWSKI * NINIEŃSKI * NOWODWORSKI * NOWOSIELECKI * OBJEZIERSKI * OBORSKI
* ODACHOWSKI * ODRZYWOLSKI * ORCHOWSKI * OSTRORÓG * OSTROWSKI * PARCZEWSKI *
PARUL * PIGŁOWSKI * PIRAWSKI * PNIEWSKI * PODKOCKI * PODOLSKI * POPIELSKI *
POPOWSKI * PRUSIMSKI * PRZEBORA * PRZETOCKI * RACZYŃSKI * RADZICKI * ROGASKI *
ROKITNICKI * ROSTWOROWSKI * RUDNICKI * RULIKOWSKI * RUNOWSKI * RUSIAN *
RYCHŁOWSKI * SADOKIERSKI * SADOWSKI *
SEMPELBORSKI
SETNICKI * SIERZCHOWSKI *
SKAŁAWSKI * SKOMOROWSKI * ŚLĘSKI * SOBOCKI * SOCHA * SOSNOWSKI * STARCZEWSKI * STRUMIŁO * SUSKI *
SWARYSZEWSKI * SZADOKIERSKI * SZAMOTULSKI * TAŃSKI * TŁUKOMSKI * TULIBOWSKI*
TUPALSKI * TYMIŃSKI * TYNICKI * UDRZYCKI * WARDĘSKI * WĄSOWSKI * WITKOWSKI *
WIENIECKI * WIERSZOWSKI * WIERZBIŃSKI * WIERZCHACZEWSKI * WILKOWSKI * WOLSKI *
WOJNIESŁAWSKI * WOJNOWSKI * WOJSLAWSKI * ŻABICKI * ŻARCZYŃSKI * ZBĄSKI *
ZŁOTOPOLSKI * ŻOŁĄDKOWSKI * ŻYDOWSKI
Duńczewski, Kuropatnicki, Małachowski , Wielądko i inni heraldycy
następujące familie do tego herbu dołączają:
DZIERŻYKRAJ
* GŁOWACZ * GURSKI * JARGOSKI * KULIKOWSKI – USZAK * NIEPOKOJCZYCKI *
SIEPRAWSKI * SOBIESZCZAŃSKI * ŚWIEPRAWSKI * SZUJSKI * USZAK * WOYNO
Kasper Niesiecki, Herbarz, VI, 512 - 514
Początek
Panna
w hełmie jelenie rogi związką trzyma,
Herb
Związka, kto wie, jeśli nie wprzód go pojma.
Czy
nowinaż to pannom wielkie wojowniki,
Nie
tylko dzikie zwierza, imać na podwiki?
Wacław Potocki, Poczet herbów, 191
NAŁĘCZ – w Polszcze, za panowania
Piasta w roku 845 początkowie Nałęczom dany.
Zbiór
nazwisk szlachty, Piotr Nałęcz Małachowski, s. 604
Najstarsza pięczęć z 1293 roku.
Herbarz Średniowiecznego Rycerstwa Polskiego, Józef Szymański, s.192
Przekaz rodzinny
Rycerze jednego rodu, zwołani z różnych stron kraju, by w boju się
łatwiej rozpoznać
– przewiązali ramię chustą
- (nałęczką) co pozwoliło im odnieść zwycięstwo.
Król w nagrodę za to nadał im herb Nałęcz.
Witold Ciechanowicz,
18.VII.2000
Tarcze herbowe
z godłami
|
|
|
|
Mogiła odmiana |
Nałęcz |
Jednym z
najczęstszych problemów, z którymi spotyka się większość ludzi poszukujący
swoich korzeni - to przynależność herbowa.
Pewna część z nich ma pełną wiedzę o przynależności herbowej swojej rodziny, niektórzy wiedzą, że mają herb, ale nie pamiętają jaki (nie mogą sobie przypomnieć, jak brzmiała nazwa herbu oglądanego w dzieciństwie, niektórzy nawet nie pamiętają, jak ten herb wyglądał). Natomiast inni nawet nie wiedzą, że np. Ciechanowiczowie pieczętują się herbem.
Natknąłem się też w Internecie na osoby noszące nazwisko Ciechanowicz, lecz z rodem Ciechanowiczów herbu Mogiła i herbu Nałęcz nie mające żadnych powiązań.
To wszystko spowoduje szereg pytań, na które niżej odpowiadam.
Ogólnie można podzielić Ciechanowiczów na trzy grupy:
1. osoby legitymujące się szlacheckim pochodzeniem, które
zostały pozytywnie zweryfikowane przez Heroldie w okresie gdy Polska była pod
zaborami (pruskim, austriackim i rosyjskim).
Zostały one uznane za posiadające pełne prerogatywy (przywileje) szlacheckie, które z kolei
w drodze dziedziczenia przechodziły na potomnych.
Dowodem na szlacheckie pochodzenie mogą więc być:
- Wywód Szlachectwa, zapis w metryce, dokument własności ziemskiej (z czasów przed lub rozbiorowych) lub
- świadectwo sprawowania funkcji administracyjnych lub
- stopnia oficerskiego w wojsku. Pośrednim dowodem są też
- koligacje
– jeżeli wśród małżonków są osoby szlacheckiego pochodzenia – można założyć, że
i dana rodzina Ciechanowiczów legitymuje się szlacheckim pochodzeniem. (Małżeństwa
bowiem zawierane były w
głównej mierze między członkami tej samej grupy społecznej: szlachcic ze
szlachcianką, mieszczanin z mieszczanką, chłop z chłopką itd. Nieliczne
mezalianse zagrożone były bowiem utratą szlachectwa, a więc deklasacją nie
tylko danej osoby, ale też i jej potomnych.)
Do kategorii szlachty można zaliczyć ogół rodu Ciechanowiczów herbu Mogiła i herbu Nałęcz:
a. część z tych osób zna swoją przynależność herbową, ponieważ dowiedziała się
o tym od swoich rodziców, dziadków lub innych krewnych, lub z dokumentów
rodzinnych,
b. pozostała
część osób nie została przez swoich
krewnych poinformowana ani o przynależności
herbowej,
ani o nazwie herbu, którym dana rodzina się pieczętowała. Powstaje pytanie: dlaczego nie otrzymali tej informacji?
Wydaje się, że rodzice często celowo zatajali przed swoimi dziećmi przynależność do szlachty ze względu
na potrzebę zapewnienia im bezpieczeństwa. Wiadomo, jakie represje, a czasem i śmierć czekały na
szlachtę w Sowietlandzie – w Polsce mimo, że terror nie był tak dotkliwy po ujawnienia przynależności do szlachty,
należało spodziewać się ostracyzmów, wydalenia z uczelni, zwolnienia, czy też przeniesienia na podrzędne stanowiska
itp. Nieinformowanie dzieci o przynależności do szlachty często wynikało z przyczyn losowych (np. ojciec umarł, gdy
syn miał zaledwie kilka lat lub w pożodze wojennej zaginęły wszystkie dokumenty rodowe itp. ), z uznania przez
ojca tego faktu za nieistotny (w
świetle artykułu 96 Konstytucji marcowej z 1921 roku, który zniósł
wszystkie związane ze stanem szlacheckim przywileje społeczne i materialne), lub też dlatego, że i rodzice
też tej wiedzy nie posiadali, bo nie otrzymali już jej od swoich przodków.
2. osoby legitymujące się szlacheckim pochodzeniem, które nie zostały pozytywnie zweryfikowane przez Heroldie w okresie gdy Polska była pod zaborami (pruskim, austriackim i rosyjskim). Zostały one zdeklasowane – czyli traktowane na równi ze stanami niższymi (z włościanami – chłopami), odebrano im przywileje wynikające z przynależności do stanu szlacheckiego, a ich potomkowie mogli już nie mieć świadomości przynależności do szlachty. Znalazłem trzy takie rodziny (vide Historia herbów, Kompendium I), lecz ile ich było w rzeczywistości można by określić dopiero po przeprowadzeniu dokładnych badań nad dokumentami ze wszystkich Heroldii.
3. Inni Ciechanowiczowie: oprócz Ciechanowiczów herbu Mogiła i Nałęcz legitymujących się szlacheckim pochodzeniem, których wywód genealogiczny można przeprowadzić od opisanych w Herbarzach protoplastów, zapewne jest także (analogicznie jak w przypadku innych rodów szlacheckich) liczne grono osób nie mających pochodzenia szlacheckiego i nie posiadających uprawnień prerogatyw) szlacheckich. Używają one jednak nazwiska Ciechanowicz, co może stwarzać błędne wrażenie, że wywodzą się ze stanu szlacheckiego.
Wyjaśnienie tej pozornej sprzeczności znajdujemy w wielu herbarzach, np. w „ Polskich rodach szlacheckich... ” Tadeusza Gajla, s .5:
„nazwiska szlacheckie
posiadają również ludzie plebejskiego pochodzenia, wywodzący się z miejsca
zamieszkania lub przynależności do szlacheckiego dworu ...” .
Natomiast Czesław Malewski ("Rody szlacheckie w powiecie lidzkim na Litwie w XIX wieku ", s. 13) pisze:
" Trzeba stwierdzić, że figurowanie czyjegoś
nazwiska w herbarzu nie stanowi jeszcze wystarczającego dowodu szlachectwa.
Nazwiska polskie są często własnością wielu rodzin, reprezentujących wszystkie
stany dawnej Rzeczpospolitej; np. Mickiewiczowie z powiatu lidzkiego,
nowogródzkiego należeli do stanu szlacheckiego, pieczętowali się wieloma
herbami, a zaś w powiecie
wileńskim spotykamy rodziny włościańskie. Podobnie jest z popularnymi nazwiskami Sienkiewiczów,
Baranowskich itd. "
W praktyce wyglądało to przeważnie tak, że o mieszkańcach majątku szlacheckiego lub jego dworzanach mówiło się początkowo potocznie: np.„ Kurcewiczowie” – tzn. poddani szlachcica Kurcewicza. Po pewnym czasie, to zwyczajowe zawołanie przeszło w oficjalne nazwisko za wiedzą i przyzwoleniem szlachcica Kurcewicza.
Jednakże rzecz cała się od tego zaczynała i na tym się też kończyła, bo poza pozwoleniem na używanie nazwiska nie szło (bo nie mogło – szlachectwo nadawał tylko król lub sejm) ani nadanie im szlachectwa, ani nadanie prerogatyw szlacheckich (jak np. możliwość obejmowania stanowisk w administracji czy też piastowanie stopni oficerskich
w wojsku).
Nie można wykluczyć, że z biegiem czasu zacznie się „ znajdować” coraz więcej osób i rodzin używających nazwiska Ciechanowicz – jednakże poza samym nazwiskiem – nic ich nie łączy z prastarym i szlacheckim rodem Ciechanowiczów herbu Mogiła i Nałęcz.
